Mayın 21-22-si tarixində Elm və Təhsil Nazirliyinin Coğrafiya İnstitutunun «Geomorfologiya və paleocoğrafiya» laboratoriyasının əməkdaşları Starə Tarixazər, Samirə Abuşova və Şəhla İsmayılova İsmayıllı-Şamaxı bölgəsində martın sonu, aprelin əvvəllərində və mayda intensiv yağıntıların səbəb olduğu uçqun, sürüşmə və sel hadisələrinin nəticələrini araşdırıblar.

İnstitutun əməkdaşları tərəfindən bildirilib ki, tədqiqatlar nəticəsində İsmayıllı-Şamaxı bölgəsində ciddi fəsadlar qeydə alınıb. Belə ki, Lahıc-Dəmirçi yolunun 17-ci km-i və İsmayıllı-Lahıc yolu uçqunlar və sürüşmələr tərəfindən dağılıb və yararsız hala düşüb. Bundan əlavə, Lahıc qəsəbəsinin 80 hektar torpaq sahəsi kənd təsərrüfatı üçün tamamilə yararsız vəziyyətə gəlib.

Uzunluğu təxminən 22 km olan İsmayıllı-Lahıc avtomobil yolu sadəcə mənzərəli bir turizm serpentini (dağ dolanbacı) deyil, həm də mühəndis-geoloji baxımdan unikal, dinamik və son dərəcə mürəkkəb bir obyektdir. Bu yol Böyük Qafqazın cənub yamacının kanyonları və dik dağ silsilələri boyu salınmışdır. Marşrutun əsas geoloji xüsusiyyətləri onun sərt "xarakterini" müəyyən edir. Yol Niyaldağ silsiləsinin strukturlarını kəsib keçir. Geomorfologiya nöqteyi-nəzərindən bura intensiv qalxma zonasıdır. Burada Təbaşir və Yura dövrlərinə aid çökmə və fliş süxurları, xüsusən də təbəqəli gilli şistlər, mergellər, əhəngdaşları və güclü aşınmaya məruz qalmış qumdaşları üstünlük təşkil edir. Daimi tektonik proseslər səbəbindən süxurlar güclü deformasiyaya uğramış, çatlar əmələ gəlmiş və fiziki aşınmaya məruz qalmışdır. Onlar asanlıqla ovulur və ovuntulu kütləyə çevrilirlər.

Yol mütəmadi olaraq ekzogen proseslərin təzahürləri ilə qarşılaşır. Girdimançay çayı boyunca dərənin şaquli və dik divarları daima dayanıqlığını itirir. Hərəkət hissəsinə iri qaya parçalarının tökülməsi mütəmadi baş verən hadisədir. Burada hər il irimiqyaslı uçqunlar qeydə alınır, məsələn, yolun böyük hissəsinin bağlanması 2023-cü ilin iyununda və yaxın dövrdə - 2026-cı il mayın 20-si və 22-də qeydə alınıb. Həmin qayalardan birinin çəkisi 150 ton olub. Namazgah, Düryan, Qaraqaya kəndləri, Basqal və Lahıc qəsəbələri və digər yaşayış məntəqələri ərazisindəki sürüşmələr xüsusi təhlükə yaradır. Gilli şistlər su ilə doyduqda öz yapışqanlığını itirir və cazibə qüvvəsinin təsiri altında yol yatağını da özü ilə apararaq, sözün əsl mənasında yamac aşağı "sürüşməyə" başlayır.

Bundan başqa, avtomobil yolu demək olar ki, dik yamaclar ilə sel təhlükəli Girdimançayın məcrası arasında sıxılıb qalıb. Yazda qarların əriməsi və intensiv leysan yağışları zamanı sel yol bəndlərinin əsasını yuyur və yamac proseslərini fəallaşdırır. Su axını dərəni daima dərinləşdirir, bu da ətraf yamacların dikliyini artıraraq yeni uçqunlara səbəb olur.

İsmayıllı-Lahıc yolu daimi geoloji risk vəziyyətindədir. Zəif, güclü çatlamış çökmə süxurların, yamacların yüksək dikliyinin və bol yağıntının birləşməsi səbəbindən bu sahə Azərbaycanın yol xidmətləri tərəfindən gündəlik monitorinq və uçqunların təmizlənməsi üçün ağır texnikanın daimi tətbiqini tələb edir. Burada sabit asfalt örtüyünün saxlanılması son dərəcə mürəkkəb mühəndislik vəzifəsidir.